A A
RSS

Saatleri Ayarlama Enstitüsü

Sun, May 22, 2011

Edebiyat, Kitaplık

Ahmet Hamdi Tanpınar ‘ın okuduğumda ilk kitabı olan ‘Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nde oldukça sembolist bir dil ile karşı karşıya olduğumu hemen hissettim. Nuri Efendi, Mübarek adında bir saat ve Halit Ayarcı ‘nın hikayesinden bahseden bu başyapıtta sosyal sorunları söz altından, okuyucuya hissettirmenin temel amaç olduğu oldukça aşikar.

Türkiye’nin o dönemdeki en önemli durumu ve bir takım çevreler tarafından tam olarak anlaşılmaması nedeniyle sorunu haline gelen batıyı yakalamak, zamanla batıyı taklit etmek ve sonunda da batının hedeflenen bilim ve tekniğini değil de sadece şeklini alabilmek oldukça ironik bir şekilde işlenmiş. Genel anlamda içinde bulunulan durumu sessizce simgelerle eleştiren kitap bir serzeniş gibi de. Kitapta oldukça fazla sayıda psikolojik tespit yer almakta, bunların yanında kullanılan mizah da bana bir başka iç eleştiri gibi geliyor ve hemen ‘Gülerim ağlanacak halime’ sözünü aklıma getiriyor.

Yazarın anlatım ve üslub olarak bu yolu seçmiş olması hem az okuyan hedef kitleye yönelik olabilmesini hem de bir serzenişte daha bulunabilmesini sağlamış. Ayrıca kitapta kullanılan dilin kısmen günümüze göre ağır olmasını da dönemin özelliklerini her parçasında hissettirmesinden kaynaklandığını düşünüyorum. Kitap hakkında farkettiğim diğer sembolist ögeden bahsedecek olursak Dr. Ramiz tarafından yapılan psikanaliz seansları batıdan Freud ‘a bir iğneleme olduğunu görebiliriz.

Kitabımızın ana karakteri olan Hayri Bey doğu-batı arası çatışması temsil ediyor. Olaylara karşı verdiği tepkileri biraz daha iyi incelediğinizde tutumunun hemen ortaya çıktığını görüyorsunuz. İş olsun diye gereksiz yere kurum kuran bu kişi, yıllar boyunca kurumu işletmesi ve hatta önemseyip hakkında kurumca çeşitli kitaplar çıkarmaları kendisini bağnaz bir karakter yapıyor. Fakat zamanla farkediliyor ki batı sentezinde yaşanan değişim ile gelenlere içten içe de sıcak bakıyor ve bunları istiyor. “Nedir Saatleri Ayarlama Enstitüsü?” diye soran Beşir Ayvazoğlu ‘dan da benzer bir cevap almak mümkün: “Sözümona saatleri ayarsızlığı yüzünden kaybedilen zamanı kazanmak için kurulmuş, etrafında Saatleme Bankası, Saat Sevenler Cemiyeti gibi aynı şekilde lüzumsuz bir yığın kuruluş yaratan tepeden tırnağa kadar abes bir müessese.”

“Dostumuza kendine göre bir iş bulun… Çalışmaması icap eden, ataleti müessese için faydalı bir iş… O zaman mesele hallolur.” (SAE, s. 314).

Zıt tutumları içinde barındıran bu karakter kitabımızda odaklanması gereken önemli bir yerde. Tüm bunlar olurken sürekli sembolik olarak karşımıza çıkan zamanı da yaşanan değişim ile eşleştirebiliriz. Hayri İrdal ve Halit Ayarcı’yı da genel anlamda iki zıt karakter olarak yorumlayabiliriz. Tüm bunların yanında alınan haybiye vergiler de eklendiğinde dönemin yöneticilerine yapılan ağır bir eleştiri olarak yorumlanabilir ve tüm bunlar ile kitabın mizahi yapısı düşünüldüğünde Türk edebiyatında yeri asla unutulmaması gereken bir kara-mizah örneği olarak yazılmıştır.

Devlet Tiyatrosu’ndan Özgür Yalım’ın “Tanpınar’ın kült romanından uyarlanan oyun, saat ustası Nuri efendi ve ayaklı İsveç yapımı eski bir duvar saati olan Mubarek üzerinden, saat-zaman-insan ilişkilerini irdelerken, Türk insanının doğu ve batı arasındaki bölünmüşlüğünü de gözler önüne sermektedir.” sözleri söylediklerimi destekler niteliktedir.

Yazarın kitap ilhamını bir yurt dışı gezisinde almış olması da oldukça olası. Çünkü yapılacak bir doğu-batı sentezi ve aradaki farklılıklardan ironiler oluşturarak mizah yapmak ancak diğer kültürü incelemekle mümkün olabilir. Kitaplık dergisinden Hakkı Kurtuluş, Haziran 2005 ‘te yayınlanan sayıda yazarımız Tanpınar’ın Paris seyahati sırasında Paris rasathanesi duvarında yer alan “ville de paris. l’unification de l’heure centre horaire” sözü ile ilham aldığını söylerek bu düşüncemi destekliyor.

Doç.Dr.İsmet EMRE, Türk Edebiyatında Bir Simulasyon Roman: Saatleri Ayarlama Enstitüsü isimli makalesinde “Meseleye daha tarafsız ve başlangıçta tez gütmeden yaklaşan yazarlarımızdan biri kuşkusuz Ahmet Hamdi Tanpınar olmuştur.” diyerek Tanpınar’ın objektifliğine vurgu yapmıştır. Bunun örneği olarak da karakterlerimizin sıradan, sessiz bir hayat yaşamaları ve mutlu olmaları doğu yönüne ağır basan fakat bir yandan da değişim için, hayatlarını daha da iyi yapmak için uygulamaya çalıştıkları şeylerile de batıya yönelik çağrışımlar bulunmakta.

Sonuç olarak kara-mizah ile ironik bir üslup kullanılarak oluşturulmuş bu eserde doğu-batı arasındaki gidiş gelişlerde tereddütler mükemmel bir şekilde anlatışmış.

Not: Bu içerik Ege Merey tarafından Çankaya Üniversitesi tarih ödevi için oluşturulmuştur.

Kitabı okumak isteyenlere kitap hakkında bilgiler:
Yazar: Ahmet Hamdi Tanpınar || Liste Fiyatı: 19,00 TL. || Yayın Yılı: 2008 || İthal Kağıt || 14×20 cm || Karton Kapak || ISBN:9759951467

Benzer Yazılar

  • Mevlid Vesiletü'n- Necat Halk arasında Mevlid olarak da bilinen Vesiletü'n- Necat yani Kurtuluşa...
  • Efsane Güzeller Sayın Prof. Dr. İskender Pala’nın adından onu tanımayanın farklı manalar...
  • Yüreğinin Götürdüğü Yere Git CAN yayınlarının baskısından çıkan kitaplar kesinlikle ilgimi çeker. Bun...
  • Macbeth Hayatı genel anlamda monoton yaşıyoruz.Belirli kalıplardan çıkmamamız de...
  • Şeytanın Saati Çağdaş edebiyatın en kendine özgü kişiliklerinden Fernando Pessoa, ölüm...

Etiketler:

Derkenar
“Beni görmek demek, mutlaka yüzümü görmek demek değildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız, bu kâfidir.”

Mustafa Kemal Atatürk

RSS Kitap 'ı Desteklemek ister misin?


Birlikte bir adım daha atabilmek için canımıza can katın, Destek Olun!
Şu An Ne Yapıyor?
    Okuyor;
  • İlyada - Homeros
  • Sonraki okuyacağı;
  • Odysseia - Homeros
  • Takipte;
  • K Dergi (Yayından kaldırıldı!)
  • Penguen (Haftalık)
  • Uykusuz (Haftalık)
  • NTV Tarih (Aylık)
  • CNBC-e (Aylık)
  • CNBC-e Business (Aylık)
  • İzdiham (Mevsimlik)
Okumak İstediğim Kitaplar
İlgi duyduğum ve ileride imkan bulursam satın almak istediğim ve akabinde eleştireceğim kitaplar;
  • Semerkant - Amin Maalouf
  • Monte Kristo - Alexandre Dumas
  • Kadından Kentler - Murathan Mungan
  • Araf - Elif Şafak
  • Baba ve Pi* - Elif Şafak
  • Bit Palas - Elif Şafak
  • Mahrem - Elif Şafak
  • Pinhan - Elif Şafak
  • Şehrin Aynaları - Elif Şafak
  • Med-Cezir - Elif Şafak
  • Beşpeşe - Murathan Mungan/ Celil Oker/ Pınar Kür/ Faruk Ulay/ Elif Şafak
  • Sicilyalı - Mario Puzo
  • Güle Güle Godot - Ferhan Şensoy
  • Hacı Kom - Ferhan Şensoy
  • Ayna Merdiven - Ferhan Şensoy
  • Ferhantoloji - Ferhan Şensoy
  • Hacı Komünist - Ferhan Şensoy
  • Oteller Kitabı - Ferhan Şensoy
  • Tarihin İzinde - Prof. Dr. İlber Ortaylı
  • Yediler Kırklar 6 / Dünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Bu Atlı Geçide Gider 7 / Dünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Geçitteki Ülke 8 / Dünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Darağacı 9 / Dünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Ebem Kuşağı 10 / Dünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Sabır 11 / Dünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Gece Vaktinde Gündönümü 12 / Dünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Cevahir ile Sadık Çavuş'un Buğday Kamyonu 1 / Bugünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Karanlıkta Mum Işığı 2 / Bugünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Güneşin Dört Köşesi 3 / Bugünki Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Ejderha Dövmeli Kız - Stieg Larsson
  • Pi* Fantazi - Luke Rhinehart
Kitaplığımdan Tozlu Sayfalar
Kitaplığımda bulunan ve ileride imkan bulursam okuyup akabinde eleştireceğim kitaplar;
  • Bütün Kozmokomik Öyküler - Italo Calvino
  • Don Carlos'un Öğretileri & Savaşçının El Kitabı - Victor Sanchez
  • Rüyacı & Büyücülerin Dünyasına Giriş Töreni - Florinda Donner
  • Faust - Johann Wolfgang Goethe
  • Limon Ağacı - Sandy Tolan
  • Kayıp Gül - Serdar Özkan
  • Suç ve Ceza - Dostoyevski
  • Aklı Bir Karış Havada - Susanna Tamaro
  • Ceset Kokan Kadınlar - Zeki Kayahan Coşkun
  • Güller Kırmızıdır - James Patterson
  • Vadideki Zambak - Honore de Balzac
  • Çikolata Kaplı Hüzünler - Canan Tan
  • Sana Gül Bahçesi Vadetmedim - Joanne Greenberg
  • Tanrılar Okulu - Stefano E. D’Anna
  • Sergüzeşt - Samipaşazade Sezai
  • Siyasetname - Nizamül Mülk
  • Ölüler Evinden Anılar - Dostoyevski
  • İnsancıklar - Dostoyevski
  • Çatı / Dünkü Türkiye Dizisi - Mustafa Necati Sepetçioğlu
  • Diriliş Çanakkale 1915 - Turgut Özakman
  • Viva La Muerte! - Alev Alatlı
  • Diriliş - Lev N. Tolstoy
  • Karamazov Kardeşler - Fyodor Mihayloviç Dostoyevski
  • Budala - Fyodor Mihayloviç Dostoyevski
  • Goriot Baba - Honore de Balzac
  • Hanımın Çiftliği - Orhan Kemal
  • Notre- Dame'in Kamburu - Victor Hugo
  • Romeo ve Juliet - William Shakespeare
  • Vadideki Zambak - Honore de Balzac
  • Bilimin Arka Yüzü - Adrian Berry
  • Türk Korkusu - Özlem Kumrular
  • Bir Gölgenin Peşinde - Georges Ifrah
  • Masumiyet Müzesi - Orhan Pamuk
  • Diksiyon & 10 Derste Güzel Konuşma Sanatı - Mehmet Kaplan
  • Görünmeyen - Paul Auster
  • Frankenstein - Mary Shelley
  • Savaş ve Barış - Lev N. Tolstoy
  • Araba Sevdası - Recaizade Mahmut Ekrem
  • Binbir Gece Masalları - Sadık Yalsızuçanlar
  • Bir Atın Hikayesi - Mark Twain
  • Budala Fyodor - Mihayloviç Dostoyevski
  • Çocukluğum - Lev N. Tolstoy
  • Devlet - Platon(Eflatun)
  • Dönüşüm - Franz Kafka
  • Efendi ile Uşak - Lev N. Tolstoy
  • Kültür ve Dil - Mehmet Kaplan
  • Eylül - Mehmed Rauf
  • Genç Werther'in Istırapları - Johann Wolfgang Goethe
  • Gençliğim - Lev N. Tolstoy
  • Goriot Baba - Honore de Balzac
  • Hacı Murat - Lev N. Tolstoy
  • Haldun Taner Kabare - Haldun Taner
  • İdam Mahkumunun Son Günü - Victor Hugo
  • İki Şehrin Hikayesi - Charles Dickens
  • İvan İlyiç'in Ölümü - Lev N. Tolstoy
  • Kibarlık Budalası Sevda Doktoru - Moliere
  • Kumarbaz - Fyodor Mihayloviç Dostoyevski
  • Mantıku't-Tayr - Feridüddin Attar
  • Maupassant Seçme Hikayeler - Guy de Maupassant
  • Notre Dame'in Kamburu - Victor Hugo
  • Ölü Canlar - Nikolay Vasilyeviç Gogol
  • Öteki Ben - Fyodor Mihayloviç Dostoyevski
  • Robinson Crusoe - Daniel Defoe
  • Seçme Hikayeler - Anton Çehov
  • Sevgi Neredeyse Tanrı Oradadır - Lev N. Tolstoy
  • Vatan Yahut Silistre - Namık Kemal
  • Venedik Taciri - William Shakespeare
  • Yeraltından Notlar - Fyodor Mihayloviç Dostoyevski
Lütfen önerilerinizi benimle paylaşınız.(İletişim)
Sosyal Medya'da RSS Kitap
RSS ile abone
olmak ister misin?
Twitter takipçisi
olmak ister misin?
Facebook'ta beğeniyor
olmak ister misin?

RSS Twitter Facebook

Soru Sor

Twitter

Twitter - Beni takip etmek için tıklayınız.

    Bilgilendirme

    Site kısa bilgilendirme ikonu
      Sitemiz Rıza Selçuk SAYDAM 'ın okuduğu kitapları günler, aylar ve hatta yıllar geçse de ileride dönüp bakabileceği, kendi üslübundaki değişimleri farkedebileceği, fikirlerindeki, bakış açılarındaki genişlemeleri kayda alabileceği bir blogdur. Sıkılmayın, okuyun ve lütfen yorumlayın.